Begeleiden of beoordelen? Nu al tijd voor een andere koers? Door Otto van Breugel.

23 - 06 - 2026

Iedere scheidsrechter kent het gevoel. Je hebt negentig minuten alles gegeven. Je hebt beslissingen genomen onder druk, emoties gemanaged en geprobeerd de wedstrijd eerlijk en sportief te leiden. Na afloop volgt het gesprek met de KNVB-begeleider. Tenminste… een begeleidingsgesprek. Maar voelt het ook zo?

 

Steeds vaker hoor ik van collega’s dat begeleiding vooral als een beoordeling wordt ervaren. Dat is jammer, want daarmee schiet het systeem zijn doel voorbij. Een begeleider zou in de eerste plaats een coach moeten zijn. Iemand die je helpt groeien, die je uitdaagt om kritisch naar jezelf te kijken en die je handvatten geeft om de volgende wedstrijd beter te fluiten. Geen beoordelaar die vooral vinkjes zet. 

 

Juist daar wringt de schoen.

 

Er bestaan grote verschillen tussen begeleiders. De één weet precies waar hij over praat, onderbouwt zijn observaties met concrete voorbeelden en voert een prettig gesprek waarin ruimte is voor wederzijdse reflectie. De ander blijft steken in algemeenheden, persoonlijke interpretaties of conclusies die nauwelijks worden onderbouwd. Dan blijft bij een scheidsrechter vooral de vraag hangen: wat kan ik hier eigenlijk mee? Eigenlijk niets........

 

Dat ligt lang niet altijd aan de inzet van de begeleider. Veel begeleiders hebben jarenlange ervaring op de voetbalvelden en doen hun werk met veel enthousiasme. Maar ervaring alleen maakt iemand nog geen goede coach. Kijk in het voetbal Marco van Basten was een wereldspits maar geen wereldcoach. Dat vraagt echt om andere vaardigheden.

Observeren, luisteren, feedback geven en een rapport helder formuleren zijn vaardigheden die geleerd en onderhouden moeten worden. Dat leer je niet op twee of drie cursussavonden van 2 uur. Het vraagt echt om vaardigheden waarover je dient te beschikken en die ook getoetst moeten worden..    

 

Een ander punt is de schriftelijke rapportage. Die vormt vaak het officiële document waarop een scheidsrechter wordt beoordeeld. Juist daarom mag de kwaliteit daarvan geen toeval zijn. Een conclusie zonder voorbeelden, een persoonlijke mening zonder onderbouwing of een algemene opmerking als “positionering kan beter” helpt niemand vooruit. Goede feedback is concreet, objectief en bruikbaar.

 

Ook het reflectieverslag verdient meer aandacht. Een scheidsrechter leert het meest wanneer hij zelf eerst benoemt wat goed ging en wat beter kan; dat vraagt om eigenaarschap. De begeleider kan daarop vervolgens aansluiten door te verdiepen en aan te vullen, maar in de praktijk gebeurt dat nog niet altijd voldoende. Soms wordt de eigen reflectie nauwelijks besproken, terwijl juist daar de grootste leerwinst ligt. Omgekeerd komt het ook voor dat de kwaliteit van reflecties te laag is om gericht op te kunnen begeleiden; zo gaf een begeleider recent aan dat van de tien ontvangen reflecties er acht van onvoldoende niveau waren om inhoudelijk op te reageren. Een gemiste kans.....Daarmee wordt het beoogde leerproces niet goed benut en blijft ontwikkeling in de rol van scheidsrechter achter. 

 

Als de KNVB werkelijk ontwikkeling centraal wil stellen, vraagt dat om een andere inrichting van het systeem. Scheidsrechter begeleiding en beoordeling. Leidt begeleiders op in coachingsvaardigheden en objectief rapporteren. Werk met landelijke kwaliteitsnormen en toets deze en organiseer intervisie, zodat begeleiders ook van elkaar leren. Maak gebruik van videobeelden waar dat mogelijk is en geef scheidsrechters de kans om ook feedback te geven op hun begeleider. Ontwikkeling is immers een proces van twee kanten.

 

Misschien moeten we onszelf één eenvoudige vraag stellen: waarvoor komt een begeleider eigenlijk naar een wedstrijd?

 

Als het antwoord is om een scheidsrechter beter te maken, dan moet alles in het systeem daaraan bijdragen. Niet aan het uitdelen van cijfers, maar aan het vergroten van vertrouwen, inzicht en vakmanschap.

 

Want uiteindelijk geldt ook voor scheidsrechters wat voor iedere sporter geldt: je ontwikkelt je niet door beoordeeld te worden, maar door goede coaching. En misschien is dat wel de belangrijkste wedstrijd die de KNVB de komende jaren moet winnen.