De man in het zwart is (nooit) onzichtbaar (door Willem Kuijntjes)

01 - 06 - 2026

Er wordt vaak gezegd dat een goede scheidsrechter onzichtbaar is. Dat hij de wedstrijd laat vloeien, de hoofdrolspelers hun werk laat doen en zelf slechts een voetnoot vormt. Mooie gedachte. Romantisch ook. Maar iedereen die ook maar één serieuze voetbalwedstrijd heeft gekeken, weet dat dit een mythe is.

De scheidsrechter ís namelijk altijd zichtbaar. Soms omdat hij een wedstrijd uitstekend leest en daardoor nauwelijks hoeft in te grijpen. Maar veel vaker omdat één fluitsignaal, één gebaar of één kaartje de hele dynamiek op z’n kop zet.

Neem de hedendaagse wedstrijd. Twintig camera’s, slow motion vanuit elke hoek, een VAR die op zijn oor fluistert. In theorie zou de scheidsrechter beter dan ooit ondersteund moeten worden. In de praktijk lijkt hij juist vaker dan ooit onderwerp van discussie. Waar vroeger een fout nog kon verdwijnen in het collectieve geheugen van een stadion, wordt die nu eindeloos herhaald en ontleed door analisten die achteraf altijd gelijk hebben. Althans dat denken ze.

En dat wringt. Want voetbal is geen exacte wetenschap. Het blijft een contactsport waarin interpretatie een cruciale rol speelt. Wat is een overtreding, wat is licht contact, wanneer is iets duidelijk en overduidelijk? De regels geven veelal richtlijnen, maar geen pasklare antwoorden. Het komt aan op gevoel, timing en persoonlijkheid.

En daar begint de echte invloed van de scheidsrechter.

Een scheidsrechter die vroeg in de wedstrijd geel trekt voor een stevige tackle, zet een toon. Spelers passen zich aan. De wedstrijd wordt voorzichtiger. Meer gefluit, minder duels. Een andere arbiter laat datzelfde duel doorgaan en ineens ontspint zich een fysiek gevecht waar het publiek van smult. Twee compleet verschillende wedstrijden met dezelfde spelers en coaches, enkel door een andere interpretatie.

Dat is geen detail, dat is bepalend.

En wie denkt dat dit alleen in het profvoetbal speelt, moet eens op zaterdag of zondag langs de lijn gaan staan bij een amateurwedstrijd. Daar zie je dezelfde mechanismen, maar dan uitvergroot. Geen VAR, geen herhalingen, vaak één scheidsrechter die het alleen moet doen. Eén beslissing kan daar nog directer invloed hebben. Niet alleen op het spel, maar ook op de sfeer.

In het amateurvoetbal is de scheidsrechter zelden onzichtbaar, maar vaak juist het middelpunt van discussie. Spelers die elkaar doordeweeks nog gewoon tegenkomen op het werk, staan ineens lijnrecht tegenover elkaar omdat een scheidsrechter een duel anders inschat. Waar het in het profvoetbal eindigt in talkshows, eindigt het op het amateurveld soms in gefrustreerde blikken, commentaar vanaf de zijlijn en trainers die zich zichtbaar zitten op te vreten.

En toch zit daar ook een belangrijke les.

Want zonder technologie, zonder vangnet en zonder miljoenenbelangen zie je hoe bepalend de menselijke factor echt is. De scheidsrechter moet het doen met zijn eigen waarneming, zijn gevoel voor de wedstrijd en zijn autoriteit. Net als op het hoogste niveau. Alleen valt hij daar minder te verstoppen.

Consistentie blijft ook hier het sleutelwoord. Spelers accepteren veel, zolang ze maar weten waar ze aan toe zijn. Fluit je streng, blijf dan streng. Laat je veel doorgaan, trek die lijn dan door. Het probleem ontstaat pas wanneer die lijn vervaagt.

De VAR had in het profvoetbal de willekeur moeten verkleinen. Maar in veel gevallen heeft het die vooral zichtbaarder gemaakt. Want ook daar blijft interpretatie leidend. En dus blijft de discussie bestaan. Waarom wordt dit moment wel beoordeeld en dat andere niet? Waarom is vergelijkbaar contact de ene keer een penalty en de andere keer niets?

De technologie is objectief, de toepassing blijft menselijk.

Ironisch genoeg is de scheidsrechter daardoor machtiger en kwetsbaarder tegelijk. Machtiger omdat zijn beslissingen, zelfs met hulpmiddelen, uiteindelijk leidend blijven. Kwetsbaarder omdat elke beslissing direct onder een vergrootglas ligt.

En misschien moeten we daarom stoppen met de illusie dat hij onzichtbaar moet zijn. De scheidsrechter is onderdeel van het spel, net als de spits die mist en de verdediger die een fout maakt. Hij beïnvloedt de wedstrijd. Altijd.

Op het professionele podium én op het hobbelige veld op zaterdagmiddag.

De vraag is dus niet hoe we hem onzichtbaar maken. De vraag is of we accepteren dat voetbal, juist door die menselijke factor, nooit helemaal eerlijk en voorspelbaar zal zijn.

En misschien is dat precies waarom we blijven kijken.

Alvast allemaal een fijne zomerstop en vakantie toe gewenst. 

Gr, Willem